Nudności i wymioty: skąd się biorą i jak sobie pomóc? e-Recepta online na leki przeciwwymiotne oraz L4 przy silnych mdłościach

Nudności a wymioty – czym się różnią?

Choć często występują razem, to nie to samo. Nudności to nieprzyjemne uczucie w nadbrzuszu, subiektywne odczucie „że zaraz będzie źle”, które nie zawsze kończy się wymiotami. Może im towarzyszyć bladość, ślinotok, zimne poty. Wymioty to natomiast odruchowe, gwałtowne opróżnienie żołądka – skurcz mięśni brzucha i przepony, który wypycha treść przez przełyk i usta. Wymioty są sterowane przez ośrodek wymiotny w pniu mózgu, który może zostać pobudzony przez sygnały z żołądka, błędnika, chemoreceptorów (np. leki, toksyny) lub korę mózgową (stres, emocje) ^[1].

Po czym poznać, że to nie „zwykłe” mdłości?

Nudności rzadko przychodzą same. Często towarzyszą im inne objawy, które mogą pomóc w ustaleniu przyczyny:

Od czego robi się niedobrze? 7 najczęstszych winowajców

Przyczyn nudności jest tyle, ile mechanizmów mogących podrażnić ośrodek wymiotny. Poniższa tabela zestawia najczęstsze z nich:

Kiedy nudności to sygnał alarmowy?

Większość epizodów nudności jest samoograniczająca, ale istnieją objawy (tzw. czerwone flagi), które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej lub wezwania pogotowia ^[2]:

Co zrobić, gdy dopadają mdłości? (sprawdzone domowe sposoby)

Zanim sięgniesz po leki, wypróbuj te sprawdzone metody:

• imbir – herbata z kawałkiem świeżego imbiru, imbir w proszku, imbir kandyzowany; badania potwierdzają jego skuteczność w łagodzeniu nudności, także w ciąży;
• mięta pieprzowa – herbata z mięty, olejek miętowy (kropla na poduszkę) działa rozkurczająco i kojąco;
• małe, częste posiłki – pusty żołądek nasila mdłości; suchary, krakersy, sucha bułka;
• nawodnienie – pić małymi łykami wodę, herbatę rumiankową, unikać słodzonych napojów, kawy, alkoholu;
• akupresura (opaska na nadgarstek) – uciskanie punktu P6 (3 palce poniżej nadgarstka) może zmniejszyć mdłości;
• unikaj intensywnych zapachów – perfumy, dym, smażone potrawy często nasilają dolegliwości.

Leki na wymioty – co działa, a co można dostać bez recepty?

Leki przeciwwymiotne (antiemetyki) dobiera się w zależności od przyczyny ^[3]. W Polsce dostępne są:

• Bez recepty (OTC): dimenhydrynat (Aviomarin) – na chorobę lokomocyjną; metoklopramid w małej dawce (w syropie) – czasem OTC; preparaty z imbirem (np. w kapsułkach).
• Na receptę: ondansetron (Zofran, Setrof) – silny lek przeciwwymiotny, stosowany po chemioterapii, w ciężkich wymiotach; metoklopramid (Metoclopramidum) – w tabletkach, kroplach; prochlorperazyna – w migrenie; domperidon – głównie w zaburzeniach motoryki przewodu pokarmowego.

Nudności w ciąży – jak je oswoić?

Nudności w I trymestrze dotyczą nawet 70-80% ciężarnych. U większości ustępują po 12-14 tygodniu. W ciężkich przypadkach (hiperemesis gravidarum – nieustanne wymioty prowadzące do odwodnienia) konieczna jest hospitalizacja. Bezpieczne metody:

• małe, częste posiłki (np. suchary, krakersy) – nie dopuszczaj do uczucia głodu;
• imbir (w herbacie, kandyzowany) – bezpieczny w ciąży;
• akupresura (opaski na nadgarstek);
• witamina B6 (pirydoksyna) – 10-25 mg 3x dziennie;
• w przypadku braku poprawy – lekarz może przepisać doksylaminę (lek przeciwhistaminowy) lub ondansetron (w II i III trymestrze).

Kiedy zgłosić się do lekarza? Gdy wymioty uniemożliwiają przyjmowanie płynów, dochodzi do utraty masy ciała >5%, występują objawy odwodnienia (ciemny mocz, zawroty głowy).

Czy wymioty mogą zaszkodzić? Odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe

Przedłużające się wymioty (powyżej 24-48 godzin) mogą prowadzić do poważnych powikłań:

• odwodnienie – utrata wody i elektrolitów (sodu, potasu, chlorków); objawy: suchość w ustach, zmniejszone napięcie skóry, rzadkie oddawanie moczu, osłabienie;
• zaburzenia elektrolitowe – hipokaliemia (niskie potas) może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, osłabienia mięśni;
• zespół Mallory’ego-Weissa – pęknięcie błony śluzowej przełyku na skutek gwałtownych wymiotów, objawiające się krwawymi wymiotami;
• aspiracja – wdychanie wymiocin do dróg oddechowych, prowadzące do zachłystowego zapalenia płuc (szczególnie u osób z zaburzeniami świadomości).

W przypadku nasilonych wymiotów ważne jest stopniowe nawadnianie – małe łyki co kilka minut, doustne płyny nawadniające (elektrolity), a przy braku tolerancji – nawadnianie dożylne.

e-Recepta na leki przeciwwymiotne – konsultacja online

Jeśli zmagasz się z uporczywymi nudnościami i wymiotami, a domowe sposoby nie pomagają, możesz skorzystać z konsultacji lekarskiej online. Podczas teleporady lekarz oceni: czas trwania objawów, charakter (wymioty treścią pokarmową, żółcią, krwią), objawy towarzyszące (ból brzucha, gorączka), choroby współistniejące (cukrzyca, ciąża). W przypadku braku objawów alarmowych może wystawić e-receptę na lek przeciwwymiotny (metoklopramid, ondansetron) oraz zalecić nawodnienie. Jeśli podejrzewa poważniejszą przyczynę (zapalenie wyrostka, trzustki) – skieruje na wizytę stacjonarną lub do SOR.

Kiedy nudności uzasadniają L4 online?

Lekarz może wystawić e-ZLA (elektroniczne zwolnienie lekarskie) po telekonsultacji w sytuacjach, gdy stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie pracy. W przypadku nudności i wymiotów typowe wskazania to:

• uporczywe wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów, prowadzące do osłabienia;
• ciężka migrena z nudnościami i wymiotami (tzw. migrena z aurą);
• wymioty u kobiet w ciąży (hiperemesis gravidarum) wymagające nawadniania i odpoczynku;
• okres po zatruciu pokarmowym (2-3 dni rekonwalescencji).

Kiedy konsultacja online NIE wystarczy?

Konsultacja online sprawdza się świetnie w typowych przypadkach – gdy masz pewność, że to grypa żołądkowa, migrena albo nudności związane ze stresem. Ale są sytuacje, w których nawet najlepsza teleporada nie zastąpi badania fizykalnego. I nie chodzi tu o to, że lekarz online jest gorszy – po prostu niektórych rzeczy nie da się ocenić zdalnie.

• Krew w wymiotach. Jeśli pojawia się jasnoczerwona krew albo treść wygląda jak „fusy od kawy” – to nie czekaj. Nawet jeśli czujesz się względnie dobrze, takie objawy wymagają pilnej oceny na SOR-ze.
• Ból brzucha, który nie wygląda typowo. Chodzi o sytuacje, gdy ból jest ostry, bardzo silny, albo ma konkretną lokalizację – np. w prawym dolnym kwadrancie (może wyrostek) albo promieniuje do pleców (może trzustka). Przy zwykłym zatruciu ból zwykle jest rozlany i ma charakter skurczowy. Jeśli ból „kłuje” w jednym miejscu i nasila się przy ruchu – to znak, że trzeba zbadać ręcznie.
• Objawy oponowe. Sztywny kark, światłowstręt, wysoka gorączka, a do tego dezorientacja lub splątanie – to może wskazywać na zapalenie opon mózgowych. Tu nie ma miejsca na teleporadę, to wezwanie pogotowia.
• Ciężkie odwodnienie, które nie ustępuje mimo prób nawadniania. Jeśli od kilkunastu godzin nie oddałeś moczu, wstajesz z łóżka i kręci Ci się w głowie tak, że musisz się złapać ściany – to znaczy, że samo picie małymi łykami już nie wystarcza. W takich przypadkach często potrzebne jest nawodnienie dożylne.
• Świeży uraz głowy (do 48 godzin)
• Przewlekłe choroby, które zmieniają obraz sytuacji. Jeśli masz cukrzycę typu 1, niewydolność nerek albo jesteś w ciąży i przez cały dzień nie jesteś w stanie utrzymać żadnego płynu – ryzyko jest większe niż u zdrowej osoby. To nie znaczy, że automatycznie lądujesz w szpitalu, ale decyzję o leczeniu powinien podjąć lekarz, który Cię zbada i ewentualnie zrobi szybkie badania.