Grzybicze zapalenie pochwy (kandydoza): objawy, przyczyny, leczenie i domowe sposoby. e-Recepta online na leki przeciwgrzybicze oraz L4 przy nawracającej infekcji

Czym jest grzybicze zapalenie pochwy (kandydoza)?

Grzybicze zapalenie pochwy i sromu (łac. candidiasis vulvovaginalis) to infekcja wywołana przez drożdżaki z rodzaju Candida, najczęściej Candida albicans (odpowiedzialna za 80-90% przypadków). Grzyby te są naturalnym składnikiem flory bakteryjnej pochwy u wielu kobiet – problem pojawia się, gdy ich liczebność wymyka się spod kontroli, a układ odpornościowy nie jest w stanie utrzymać równowagi ^[1].

Kandydoza może mieć charakter sporadyczny (niepowikłany) – występuje rzadko, dobrze reaguje na leczenie miejscowe lub doustne, lub nawracający (powikłany) – gdy w ciągu roku dochodzi do ≥3-4 epizodów infekcji potwierdzonej laboratoryjnie. Nawracająca kandydoza stanowi ogromne wyzwanie terapeutyczne i często wymaga długotrwałego leczenia supresyjnego ^[2].

Objawy grzybicy pochwy – świąd, pieczenie, upławy

Objawy kandydozy są zazwyczaj bardzo nasilone i znacząco obniżają komfort życia. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:

U części kobiet objawy mogą być łagodne lub nietypowe – dominować może jedynie świąd lub uczucie suchości. W przypadku nawracającej kandydozy objawy mogą być mniej nasilone, ale utrzymywać się przez dłuższy czas.

Przyczyny grzybicy pochwy – antybiotyki, ciąża, cukrzyca, obniżona odporność

Do rozwoju infekcji grzybiczej dochodzi, gdy zaburzona zostaje naturalna równowaga mikrobiomu pochwy, a pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus) nie są w stanie hamować wzrostu drożdżaków. Główne czynniki ryzyka to:

• antybiotykoterapia – najczęstsza przyczyna; antybiotyki o szerokim spektrum eliminują pałeczki kwasu mlekowego, umożliwiając namnażanie się Candida;
• ciąża – zmiany hormonalne (wysoki poziom estrogenów) zwiększają stężenie glikogenu w nabłonku pochwy, co sprzyja wzrostowi grzybów;
• cukrzyca (zwłaszcza niekontrolowana) – podwyższony poziom glukozy w wydzielinie pochwy stanowi pożywkę dla Candida;
• stosowanie glikokortykosteroidów (doustnych lub wziewnych) – immunosupresja;
• antykoncepcja hormonalna (zwłaszcza wysokodawkowa) – wpływ na mikrobiom pochwy;
• niedobory odporności (HIV, chemioterapia, choroby nowotworowe);
• niewłaściwa higiena intymna – stosowanie drażniących środków myjących, częste irygacje pochwy (naruszenie pH);
• noszenie obcisłej, syntetycznej bielizny – sprzyja nadmiernej wilgoci i wzrostowi grzybów;
• stres, przewlekłe zmęczenie, dieta bogata w cukry proste.

Diagnostyka – jak odróżnić grzybicę od bakteryjnego zapalenia pochwy?

Rozpoznanie stawia się na podstawie objawów i badania ginekologicznego. W przypadku nawracających infekcji konieczne jest wykonanie badań laboratoryjnych. Poniższa tabela pomaga odróżnić kandydozę od bakteryjnego zapalenia pochwy (BV) – dwóch najczęstszych infekcji intymnych ^[3].

Badania dodatkowe: biocenoza pochwy (ocena mikroflory) – wymaz barwiony metodą Grama; posiew z pochwy – identyfikuje gatunek grzyba i jego wrażliwość na leki (wskazany przy nawracającej kandydozie).

Leczenie grzybicy pochwy – leki przeciwgrzybicze (dostępne w Polsce)

Leczenie niepowikłanej kandydozy jest krótkie i skuteczne. Stosuje się leki miejscowe (dopochwowe) lub ogólnoustrojowe (doustne). Wybór zależy od preferencji pacjentki, nasilenia objawów i stanu ogólnego ^[4].

Wspomagająco: probiotyki ginekologiczne (dopochwowe lub doustne) zawierające Lactobacillus – przywracają prawidłową florę bakteryjną. Stosować po zakończeniu leczenia przeciwgrzybiczego.

W trakcie leczenia: odstawić tampony, unikać stosunków seksualnych (do czasu ustąpienia objawów), stosować bawełnianą bieliznę.

Nawracająca grzybica pochwy – przyczyny i leczenie

O nawracającej kandydozie (RVVC – recurrent vulvovaginal candidiasis) mówimy, gdy w ciągu roku wystąpią ≥3-4 epizody potwierdzone laboratoryjnie. Przyczyny nawrotów:

• niedoleczenie pierwotnej infekcji (zbyt krótki czas terapii);
• oporność szczepu na azole (szczególnie Candida glabrata);
• przewlekła kandydoza przewodu pokarmowego (autoinkulacja);
• nieleczona cukrzyca, zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy), niedobory odporności;
• antykoncepcja hormonalna (u niektórych kobiet);
• brak leczenia partnera (mężczyzna może być bezobjawowym nosicielem).

Leczenie nawracającej kandydozy:

• faza indukcyjna: flukonazol 150 mg co 3 dni (dawka 1., 4., 7. dzień) – 3 dawki;
• faza supresyjna: flukonazol 150 mg raz w tygodniu przez 6 miesięcy (niekiedy do 12 miesięcy);
• w przypadku oporności na azole – leczenie miejscowe (kwas borowy w kapsułkach dopochwowych 600 mg/dobę przez 14 dni, nystatyna, amfoterycyna B).

Grzybica pochwy w ciąży – wpływ na płód i leczenie

Kandydoza w ciąży jest częsta (nawet 30% ciężarnych). Może prowadzić do powikłań: przedwczesnego porodu, przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, zakażenia dziecka w trakcie porodu (pleśniawki jamy ustnej, grzybicze zapalenie skóry). Leczenie w ciąży:

• I trymestr – tylko leczenie miejscowe (natamycyna, klotrimazol, nystatyna); przeciwwskazany flukonazol doustnie (ryzyko wad rozwojowych płodu);
• II i III trymestr – leczenie miejscowe; doustny flukonazol (jednorazowo 150 mg) w uzasadnionych przypadkach (brak skuteczności leczenia miejscowego, ciężkie objawy).

Wszystkie kobiety w ciąży z objawami infekcji powinny być pod opieką ginekologa – leczenie musi być dobrane indywidualnie.

Domowe sposoby – co pomaga, a co szkodzi?

Profilaktyka – jak zapobiegać nawrotom grzybicy?

Aby zmniejszyć ryzyko nawrotów, warto wdrożyć kilka prostych nawyków:

• higiena intymna – myć okolice intymne 1-2 razy dziennie, używać łagodnych płynów o pH kwaśnym (bez perfum), unikać gąbek; osuszać po myciu, nie pocierać;
• bielizna – bawełniana, przewiewna, unikać obcisłych syntetyków; zmieniać codziennie, prać w temperaturze 60°C;
• unikać irygacji – nie stosować płukanek dopochwowych;
• dieta – ograniczyć cukry proste, wysoko przetworzoną żywność; spożywać produkty bogate w błonnik, jogurty naturalne (z żywymi kulturami bakterii);
• podczas antybiotykoterapii – stosować probiotyki (od początku leczenia i co najmniej 7-14 dni po jego zakończeniu);
• leczenie partnera – w przypadku nawracającej kandydozy partner powinien być leczony miejscowo (krem z klotrimazolem) nawet bez objawów, aby uniknąć rekonwalescencji („ping-pong”).

e-Recepta na leki przeciwgrzybicze – konsultacja lekarska online

Jeśli doświadczasz typowych objawów kandydozy (świąd, pieczenie, grudkowata wydzielina), możesz skorzystać z konsultacji lekarskiej online. Podczas teleporady lekarz przeprowadzi wywiad – zapyta o czas trwania objawów, wcześniejsze infekcje, stosowane leki, choroby współistniejące (cukrzyca, ciąża). W przypadku niepowikłanej kandydozy (pierwszy epizod, brak ciąży, brak nawrotów) może wystawić e-receptę na flukonazol (150 mg jednorazowo) lub klotrimazol (tabletki dopochwowe, krem). W przypadku nawracającej kandydozy lub ciąży – zaleci diagnostykę (posiew, biocenoza) i ewentualnie wizytę stacjonarną.

Kiedy grzybica pochwy kwalifikuje do L4 online?

Lekarz może wystawić e-ZLA (elektroniczne zwolnienie lekarskie) po telekonsultacji w sytuacjach, gdy stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie pracy. W przypadku grzybicy pochwy typowe wskazania to:

• nasilony świąd, pieczenie, dyskomfort uniemożliwiający koncentrację i pracę fizyczną;
• ciężki przebieg infekcji z obrzękiem, pęknięciami nabłonka, znacznym zaczerwienieniem;
• współistnienie zakażenia z gorączką, bólami podbrzusza (zapalenie przydatków);
• nawracająca kandydoza wymagająca długotrwałego leczenia supresyjnego;
• praca w zawodach wymagających dobrej kondycji fizycznej (nauczycielki, pracownice fizyczne, sprzedawczynie) – utrudnione funkcjonowanie z powodu objawów.