Migrena to przewlekła choroba neurologiczna, a nie „zwykły ból głowy”, który przejdzie po tabletce przeciwbólowej. W jej trakcie dochodzi do kaskady złożonych reakcji w mózgu – rozszerzają się naczynia krwionośne, uwalniane są substancje zapalne (w tym białko CGRP), a ośrodkowy układ nerwowy staje się nadwrażliwy na bodźce.

Skala problemu jest ogromna – migrena dotyka około 10-12% populacji ogólnej i trzy razy więcej kobiet niż mężczyzn [citation:2]. W Polsce choruje na nią nawet 3-4 miliony osób. Szczyt zachorowań przypada na wiek 25-55 lat, czyli okres największej aktywności zawodowej. To dlatego migrena jest jedną z głównych przyczyn absencji w pracy i obniżenia jakości życia.

W praktyce wielu pacjentów latami nie ma postawionej diagnozy. Często słyszą: „to tylko nerwy”, „weź coś przeciwbólowego i przejdzie”. Tymczasem odpowiednie leczenie – w tym tryptany – może skrócić napad z kilkunastu godzin do 1-2 godzin.

Migrena to nie tylko ból głowy. Charakterystyczne cechy, które odróżniają ją od napięciowego bólu głowy czy bólu zatokowego, to przede wszystkim jednostronna lokalizacja (choć nie zawsze – u części pacjentów ból obejmuje całą głowę) oraz pulsujący, „młócący” charakter.

Typowe objawy migreny:

• pulsujący, jednostronny ból głowy (u 60-70% chorych),
• nasilenie podczas ruchu – chodzenie po schodach, schylanie się potęguje ból,
• nadwrażliwość na światło (fotofobia) – pacjent zamyka oczy, zasłania rolety,
• nadwrażliwość na dźwięki (fonofobia) – nawet cicha rozmowa jest nie do zniesienia,
• nudności i wymioty – to częsty objaw, który dodatkowo utrudnia przyjmowanie leków doustnych,
• czas trwania napadu: od 4 do 72 godzin (nieleczony lub nieskutecznie leczony).

Nie każda migrena wygląda tak samo. U części pacjentów ból jest obustronny, u innych dominują nudności i światłowstręt, a ból głowy jest mniej nasilony. Dlatego warto skonsultować się z lekarzem, jeśli podejrzewasz u siebie migrenę – właściwe rozpoznanie to klucz do skutecznego leczenia.

Migrena to nie tylko sam ból. U wielu pacjentów napad rozwija się stopniowo, przechodząc przez kilka faz. Ich rozpoznawanie może pomóc w szybszym włączeniu leczenia.

Faza prodromalna (zwiastunowa) – występuje u 30-80% pacjentów na kilka godzin, a nawet 1-2 dni przed bólem. Objawy to: zmęczenie, rozdrażnienie, napady ziewania, głód określonych pokarmów (np. czekolady), zatrzymanie wody w organizmie, trudności z koncentracją. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że to zapowiedź migreny.

Aura – dotyczy około 20-30% pacjentów. To odwracalne objawy neurologiczne, które pojawiają się bezpośrednio przed bólem lub w jego trakcie. Najczęstsza jest aura wzrokowa: migoczące zygzaki, mroczki, świecące punkty, utrata części pola widzenia. Rzadziej występują zaburzenia czucia (mrowienie, drętwienie) lub zaburzenia mowy. Aura rozwija się stopniowo w ciągu kilku minut i ustępuje w ciągu godziny.

Faza bólowa – to najbardziej dokuczliwy etap, trwający od 4 do 72 godzin. Ból ma charakter pulsujący, nasila się przy ruchu, towarzyszą mu nudności, wymioty, światło- i dźwiękowstręt.

Faza postdromalna („kac migrenowy”) – po ustąpieniu bólu pacjent często czuje się wyczerpany, zmęczony, ma trudności z koncentracją. Może utrzymywać się nadwrażliwość na światło i dźwięk. Ta faza trwa nawet kilkanaście godzin i bywa równie uciążliwa co sam ból.

W przypadku łagodnych lub umiarkowanych napadów migreny pierwszym wyborem są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) oraz paracetamol. Im szybciej zostaną przyjęte (najlepiej w ciągu pierwszej godziny od początku bólu), tym większa skuteczność [citation:5].

Leki OTC dostępne w Polsce zalecane w migrenie:

• ibuprofen (Ibuprom, Nurofen, Ibum) – dawka 400-600 mg. Wykazuje skuteczność porównywalną z tryptanami w łagodnych napadach. Działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo.
• naproksen (Naproxen, Apap Naproxen) – dawka 500-750 mg. Działa dłużej niż ibuprofen (do 12 godzin). Często łączony z tryptanami w przypadku cięższych napadów.
• kwas acetylosalicylowy (ASA) (Aspirin, Polopiryna) – dawka 500-1000 mg. Skuteczność potwierdzona w badaniach, szczególnie w postaci musującej (szybsze wchłanianie).
• paracetamol (Apap, Panadol) – dawka 1000 mg. Mniej skuteczny niż NLPZ, ale bezpieczniejszy u pacjentów z przeciwwskazaniami do NLPZ (np. choroba wrzodowa).

Co z metamazolem (Pyralgina)? Pyralgina (metamazol) jest dostępna bez recepty w Polsce, ale nie jest lekiem pierwszego wyboru w migrenie. Można ją stosować doraźnie, gdy inne leki nie działają, ale warto pamiętać o rzadkim, ale poważnym działaniu niepożądanym – agranulocytozie (gwałtowny spadek granulocytów).

W praktyce wielu pacjentów popełnia ten sam błąd: czekają, aż ból stanie się nie do wytrzymania, a potem biorą tabletkę. To najgorsza strategia. Leki przeciwbólowe działają najlepiej, gdy przyjmuje się je na samym początku bólu, gdy jest jeszcze łagodny [citation:4].

Gdy NLPZ nie wystarczają, a napad jest umiarkowany lub ciężki, lekami z wyboru są tryptany. To selektywni agoniści receptorów serotoninowych 5-HT1B/1D, którzy działają poprzez zwężenie rozszerzonych naczyń mózgowych i hamowanie uwalniania substancji zapalnych [citation:4][citation:8].

Tryptanydostępne w Polsce (wyłącznie na receptę):

• sumatryptan – Imigran, Sumamigren, Migramax. Dostępny w tabletkach 50 i 100 mg, sprayu do nosa (10 mg/dawkę) oraz w zastrzykach. Spray i zastrzyk działają szybciej niż tabletki – efekt już po 15-30 minutach. Tabletki – po 30-60 minutach. To jedyny tryptan dostępny w postaci pozajelitowej [citation:7].
• zolmitryptan – Zomig, Zomig Nasal (spray), Migrastop. Dostępny w tabletkach 2,5 mg i sprayu. Działa nieco szybciej niż sumatryptan doustny.
• rizatryptan – Maxalt (tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej – działają szybciej niż standardowe tabletki). Dawka: 5-10 mg.
• eletryptan – Relert (tabletki). Dawka: 40 mg.
• almotryptan – Trymigan, Dezamigren. Dawka: 12,5 mg [citation:4].

Wybór tryptanu to kwestia indywidualna – niektórzy lepiej reagują na sumatryptan, inni na zolmitryptan. Jeśli jeden nie działa, warto spróbować innego. Ważne: tryptany należy przyjąć jak najszybciej po wystąpieniu bólu – im później, tym słabsza skuteczność.

Przeciwwskazania do tryptanów: choroba niedokrwienna serca, przebyty zawał, udar, niekontrolowane nadciśnienie, zespół Raynauda, migrena hemiplegiczna, ciąża (przeciwwskazane w I i III trymestrze, w II można ostrożnie). W praktyce tryptany nie mogą być stosowane u pacjentów z jakąkolwiek chorobą sercowo-naczyniową [citation:8].

W przypadku nawracającego bólu głowy w ciągu 24-48 godzin od pierwszego napadu można przyjąć drugą dawkę tryptanu (po odczekaniu co najmniej 2 godzin). Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej (dla sumatryptanu – 300 mg doustnie, 40 mg donosowo).

Efferalgan Codeine to lek złożony zawierający paracetamol (500 mg) i kodeinę (30 mg). Kodeina jest słabym opioidem, który działa przeciwbólowo poprzez receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym.

Miejsce Efferalgan Codeine w leczeniu migreny: Nie jest to lek pierwszego wyboru. W praktyce klinicznej bywa stosowany, gdy NLPZ i tryptany są przeciwwskazane lub nieskuteczne, oraz gdy pacjent nie toleruje tryptanów z powodu działań niepożądanych. Może być też rozważany u pacjentów z przeciwwskazaniami do NLPZ (np. choroba wrzodowa, astma aspirynowa).

Wady stosowania kodeiny w migrenie:

• Kodeina działa ośrodkowo, ale nie wpływa bezpośrednio na mechanizmy migreny (rozszerzenie naczyń, stan zapalny).
• Opioidy (w tym kodeina) są mniej skuteczne w migrenie niż tryptany i NLPZ. Badania wskazują, że NLPZ i tryptany mają wyższą skuteczność niż słabe opioidy w ostrym leczeniu migreny.
• Ryzyko uzależnienia i rozwoju polekowego bólu głowy (MOH – medication-overuse headache) jest wyższe niż w przypadku tryptanów i NLPZ. Opioidy są jednymi z najsilniejszych czynników ryzyka MOH [citation:8].
• Kodeina powoduje senność, zaparcia, nudności – objawy, które mogą nasilać dolegliwości migrenowe.

Kiedy Efferalgan Codeine może być rozsądną opcją?

• u pacjentów z przeciwwskazaniami do tryptanów (choroba niedokrwienna serca, udar, niekontrolowane nadciśnienie),
• u pacjentów z przeciwwskazaniami do NLPZ (choroba wrzodowa, ciężka astma, niewydolność nerek),
• w przypadku nieskuteczności zarówno NLPZ, jak i tryptanów (przy zachowaniu ostrożności),
• w sytuacjach, gdy nie ma dostępu do tryptanu (np. nocą, w podróży) – ale to rozwiązanie doraźne.

Ważne ostrzeżenie: Ze względu na ryzyko polekowego bólu głowy, leków z kodeiną nie należy stosować częściej niż 9 dni w miesiącu [citation:8]. Przy częstszych napadach migreny (>4-6 w miesiącu) wskazane jest leczenie profilaktyczne, a nie zwiększanie dawki leków doraźnych.

W praktyce Efferalgan Codeine może znaleźć zastosowanie jako „lek trzeciego rzutu” – gdy zawiodą standardowe opcje. Jednak nie jest to lek, który powinien być pierwszą linią leczenia migreny. Jeśli go używasz, rób to rzadko i pod kontrolą lekarza.

Oprócz tryptanów w leczeniu migreny stosuje się również inne leki na receptę, zwłaszcza w sytuacjach, gdy tryptany są przeciwwskazane lub nieskuteczne.

NLPZ w formie parenteralnej (zastrzyki, wlewki) – w warunkach szpitalnych lub SOR:

• diklofenak (Diclac, Voltaren) – roztwór do wstrzykiwań 75 mg. Stosowany przy ciężkich napadach wymagających interwencji medycznej [citation:8].
• ketoprofen (Ketonal) – dostępny w ampułkach.
• Według wytycznych American Headache Society (2025), deksketoprofen dożylnie oraz ketorolak dożylnie są uznawane za leki, które powinny być oferowane pacjentom z migreną na SOR (poziom B) [citation:1].

Leki przeciwwymiotne (prokinetyki) – często łączone z lekami przeciwbólowymi:

• metoklopramid (Metoclopramidum, Metocard) – dawka 10 mg doustnie lub dożylnie. Działa przeciwwymiotnie i dodatkowo zwiększa wchłanianie leków przeciwbólowych z przewodu pokarmowego (przyspiesza opróżnianie żołądka).
• domperidon (Domperidon, Metoclopramidum) – 10-20 mg doustnie.
• Według AHS 2025, metoklopramid dożylny jest uznawany za lek, który powinien być oferowany pacjentom na SOR (poziom B) [citation:1].

Ergotamina i dihydroergotamina – starsze leki przeciwmigrenowe:

• Ergotaminum – tabletki, obecnie rzadko stosowana ze względu na działania niepożądane (nudności, wymioty, skurcz naczyń).
• Dihydroergotamina – dostępna w Polsce jako Dihydroergotaminum Filofarm (roztwór doustny) [citation:3]. Ma węższe spektrum działań niepożądanych niż ergotamina. Stosowana głównie w przypadkach opornych na tryptany.
• Wskazania: ciężkie napady migreny, gdy tryptany są nieskuteczne lub przeciwwskazane [citation:4].
• Przeciwwskazania: jak dla tryptanów – choroby sercowo-naczyniowe, nadciśnienie, ciąża.

Gepanty (antagoniści receptora CGRP) – nowa klasa leków:

• Dostępne w Polsce w leczeniu profilaktycznym (Aimovig, Ajovy, Emgality). W leczeniu doraźnym – rimegepant i ubrogepant są zarejestrowane w USA i UE, w Polsce dostępność ograniczona [citation:6][citation:10].

Według polskiego konsensusu ekspertów Polskiego Towarzystwa Bólu Głowy (2023), tryptany pozostają złotym standardem w leczeniu doraźnym migreny, a nowe terapie (gepanty) są zarezerwowane dla pacjentów z przeciwwskazaniami do tryptanów lub z ich nieskutecznością [citation:6].

Jeśli napady migreny występują co najmniej 4 razy w miesiącu lub są bardzo ciężkie i długotrwałe, warto rozważyć leczenie profilaktyczne. Jego celem jest zmniejszenie częstotliwości, nasilenia i czasu trwania napadów. Decyzję o włączeniu profilaktyki podejmuje neurolog [citation:6].

Leki profilaktyczne dostępne w Polsce:

• beta-adrenolityki – propranolol (Propranolol WZF), metoprolol (Metocard, Metopolol). Leki pierwszego rzutu.
• leki przeciwpadaczkowe – topiramat (Topamax, Topiromax). Skuteczny, ale ma działania niepożądane (zaburzenia poznawcze, parestezje).
• leki przeciwdepresyjne – amitryptylina (Amitryptylinum). Stosowana szczególnie przy współistniejącym napięciowym bólu głowy lub zaburzeniach snu.
• blokery kanału wapniowego – werapamil (Verapamil). Rzadziej stosowany.
• przeciwciała monoklonalne przeciw CGRP lub jego receptorowi – erenumab (Aimovig), galcanezumab (Emgality), fremanezumab (Ajovy). Nowoczesne leki, wysoko skuteczne, dostępne w programie lekowym dla pacjentów z migreną przewlekłą [citation:6][citation:10].
• toksyna botulinowa (Botox) – stosowana wyłącznie w migrenie przewlekłej (≥15 dni bólu głowy w miesiącu, w tym ≥8 dni z objawami migreny) [citation:8].

Wybór leku profilaktycznego zależy od chorób współistniejących: przy nadciśnieniu – beta-bloker, przy depresji – amitryptylina, przy otyłości – topiramat (może redukować masę ciała).

Leczenie profilaktyczne wymaga cierpliwości – pierwsze efekty pojawiają się po 4-8 tygodniach. Jeśli lek jest nieskuteczny lub powoduje działania niepożądane, próbuje się innego. U wielu pacjentów konieczne jest „próbowanie” 2-3 różnych leków, zanim znajdzie się ten optymalny [citation:6].

Skuteczne leczenie migreny wymaga szybkiego działania i indywidualnego doboru leku. Oto praktyczny schemat postępowania.

Krok 1 – przy pierwszych objawach bólu (nawet łagodnego)

• Przyjmij NLPZ (ibuprofen 400-600 mg, naproksen 500 mg, ASA 500-1000 mg) lub paracetamol 1000 mg.
• Jeśli masz nudności – dodaj metoklopramid 10 mg lub domperidon 10-20 mg.
• Znajdź ciemne, ciche pomieszczenie, połóż się.

Krok 2 – jeśli po 2 godzinach ból nie ustępuje lub był od początku silny

• Przyjmij tryptan (np. sumatryptan 50-100 mg, zolmitryptan 2,5 mg, rizatryptan 10 mg).
• W przypadku silnych nudności – rozważ tryptan w sprayu do nosa (Imigran Nasal, Zomig Nasal).
• Niektórzy pacjenci odnoszą korzyść z połączenia tryptanu z NLPZ (np. sumatryptan + naproksen) – to może być skuteczniejsze niż każdy z leków osobno.

Krok 3 – jeśli tryptan jest przeciwwskazany lub nieskuteczny

• Rozważ dihydroergotaminę (Dihydroergotaminum Filofarm) – po konsultacji z lekarzem.
• W uzasadnionych przypadkach – Efferalgan Codeine (ale rzadko, nie częściej niż 9 dni w miesiącu).
• W ciężkim napadzie wymagającym interwencji – wizyta na SOR (diklofenak dożylnie, metoklopramid dożylnie).

Zasady, które warto zapamiętać:

• Nie czekaj – im wcześniej przyjmiesz lek, tym większa skuteczność.
• Nie przekraczaj maksymalnej dawki dobowej (dla sumatryptanu – 300 mg doustnie).
• Jeśli napady występują ≥4 razy w miesiącu – skonsultuj się z neurologiem w sprawie leczenia profilaktycznego.
• Unikaj przyjmowania leków przeciwbólowych >10 dni w miesiącu (lub >9 dni w przypadku kodeiny) – ryzyko polekowego bólu głowy [citation:8].

Konsultacja online sprawdza się w przypadku migreny, pod warunkiem że pacjent ma już rozpoznanie i nie ma objawów alarmowych.

Kiedy teleporada wystarczy?

• pacjent ma udokumentowane rozpoznanie migreny (np. od neurologa),
• potrzebuje kontynuacji leczenia – e-recepty na tryptany (Imigran, Zomig, Maxalt),
• odczuwa napad migreny i nie może dostać się do lekarza stacjonarnego,
• potrzebuje e-ZLA (zwolnienia lekarskiego) z powodu trwającego napadu.

Konieczna jest wizyta stacjonarna:

• pierwszy w życiu silny ból głowy (konieczna diagnostyka różnicowa),
• ból o nagłym początku, „najsilniejszy w życiu”,
• objawy alarmowe: gorączka, sztywność karku, niedowład, zaburzenia świadomości,
• zmiana charakteru bólu głowy u pacjenta z migreną (np. nowy typ bólu),
• konieczność włączenia leczenia profilaktycznego (wymaga oceny neurologicznej).

Podczas teleporady lekarz przeprowadzi wywiad (czas trwania napadów, charakter bólu, towarzyszące objawy, dotychczasowe leczenie, przeciwwskazania) i na tej podstawie może wystawić e-receptę na tryptan, metoklopramid lub NLPZ na receptę.

Według polskiego konsensusu Polskiego Towarzystwa Bólu Głowy (2023), tryptany pozostają lekami pierwszego wyboru w doraźnym leczeniu migreny i są bezpieczne przy prawidłowym stosowaniu [citation:6][citation:10].