Zmiany w refundacji leków 2026 – nowe terapie, tańsze generyki i plany resortu

Ministerstwo Zdrowia ogłosiło 11 marca 2026 roku zmiany w wykazie refundacyjnym, które weszły w życie od 1 kwietnia 2026 r. Nowa lista przynosi 16 nowych terapii, ponad 240 decyzji o kontynuacji refundacji oraz tańsze odpowiedniki popularnych leków stosowanych w chorobach przewlekłych [1].

Nowe terapie – głównie w onkologii i chorobach rzadkich

Kwietniowa lista refundacyjna obejmuje 16 nowych terapii: 14 dotyczy leczenia chorób nowotworowych, a 2 wskazań nieonkologicznych. Aż sześć z nich jest skierowanych do pacjentów z chorobami rzadkimi, którzy dotychczas mieli bardzo ograniczony dostęp do skutecznego leczenia [1].

Zdecydowana większość nowych leków – 15 z 16 – będzie dostępna wyłącznie w ramach programów lekowych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jeden preparat trafi natomiast do refundacji aptecznej, czyli będzie możliwy do nabycia na receptę w aptece z dofinansowaniem NFZ [1].

Lista nowych terapii (wybrane przykłady) [1][7][10]:

• tislelizumab (Tevimbra) – przeciwciało monoklonalne w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca oraz raka przełyku,
• epkorytamab (Tepkinly) – w III linii leczenia chłoniaka grudkowego (choroba rzadka),
• brentuksymab vedotin (Adcetris) – w I linii leczenia chłoniaka Hodgkina,
• erybulina – w chemioterapii raka piersi,
• sotatercept (Winrevair) – lek o nowym mechanizmie działania w tętniczym nadciśnieniu płucnym,
• iptakopan (Fabhalta) – pierwszy doustny inhibitor układu dopełniacza w nocnej napadowej hemoglobinurii,
• berotralstat (Orladeyo) – druga doustna terapia profilaktyczna w dziedzicznym obrzęku naczynioruchowym,
• rysdyplam (Evrysdi) – nowa postać tabletek w rdzeniowym zaniku mięśni (SMA),
• rADAMTS13 (Adzynma) – pierwsza enzymatyczna terapia zastępcza w wrodzonej zakrzepowej plamicy małopłytkowej (cTTP).

Nowa lista to nie tylko nowości – równie istotne jest utrzymanie finansowania już stosowanych terapii. W obwieszczeniu wydano 243 decyzje o kontynuacji refundacji, które obejmują m.in. drogie i trudno zastępowalne leki dla pacjentów z poważnymi schorzeniami [1].

Wśród leków, których refundacja zostanie przedłużona, znalazły się m.in.:

• lumasiran – stosowany w hiperoksalurii,
• efgartigimod alfa – w leczeniu miastenii,
• seleksypag – przy tętniczym nadciśnieniu płucnym,
• tezepelumab – w ciężkim zapaleniu nosa i zatok z polipami,
• migalastat – w chorobie Fabry’ego [1].

Wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk podkreśliła, że przedłużenie refundacji nie ma charakteru automatycznego. Każda terapia jest poddawana ponownej ocenie merytorycznej przed wydaniem kolejnej decyzji. Dla pacjentów oznacza to pewność, że leczenie rozpoczęte w programie lekowym będzie mogło być kontynuowane na dotychczasowych zasadach [1].

Ministerstwo Zdrowia konsekwentnie realizuje zapoczątkowany w 2026 roku trend obejmowania refundacją pierwszych odpowiedników leków oryginalnych. W kwietniowym obwieszczeniu wprowadzono pięć nowych substancji czynnych o istotnym znaczeniu populacyjnym [1].

Nowe generyki na liście refundacyjnej od kwietnia 2026:

• pazopanib – stosowany w leczeniu nowotworu złośliwego nerki, tkanki łącznej i innych tkanek miękkich,
• fenoterol + bromek ipratropowy – w astmie, przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) i eozynofilowym zapaleniu oskrzeli,
• dapagliflozyna – w cukrzycy typu 2 oraz niewydolności serca,
• tikagrelor – w profilaktyce zdarzeń sercowo-naczyniowych,
• apiksaban – w leczeniu zakrzepicy i zatorowości [1].

Pojawienie się generyków na liście refundacyjnej przekłada się bezpośrednio na niższe dopłaty pacjentów do leków i większy wybór preparatów o tej samej substancji czynnej w różnych przedziałach cenowych. Ministerstwo planuje jednocześnie wprowadzić wymóg przepisywania nowym pacjentom w programach lekowych leków generycznych, jeśli takie są dostępne na rynku [1].

Nie wszystkie zmiany na liście refundacyjnej oznaczają rozszerzenie dostępu. Część leków wypadła z refundacji, co ma bezpośredni wpływ na sytuację pacjentów [4].

Pradaxa (dabigatran) – wycofana z listy leków bezpłatnych dla seniorów 65+

Lek ten został wyłączony z wykazu D2 – listy leków bezpłatnych dla osób po 65. roku życia. Dla seniorów, którzy dotąd odbierali go z apteki bez opłaty, oznacza to powrót do standardowej odpłatności. Ministerstwo Zdrowia zaznacza jednak, że pacjenci nie zostają bez alternatywy – na liście D2 pozostaje 13 innych produktów z tą samą substancją czynną (dabigatranem), które nadal są bezpłatne dla seniorów [4].

Signifor (pasyreotyd) – całkowicie bez refundacji

Znacznie trudniejsza jest sytuacja pacjentów leczonych Signiforem. Z dniem 31 marca 2026 r. upłynął termin obowiązywania decyzji o refundacji tego leku w ramach programu B.118 dotyczącego leczenia choroby Cushinga. Dla chorych na tę rzadką chorobę endokrynologiczną oznacza to, że terapia pasyreotydem przestaje być finansowana ze środków publicznych – a ceny leku idą w dziesiątki tysięcy złotych miesięcznie [4].

Co może zrobić pacjent, któremu wypadł lek z refundacji?

• Sprawdzić, czy lek rzeczywiście wypadł z refundacji – bywa, że lek pozostaje refundowany, ale tylko dla węższej grupy chorych (jak w przypadku Pradaxy).
• Porozmawiać z lekarzem o zamienniku – w przypadku Pradaxy lekarz może wystawić receptę na inny produkt z dabigatranem, pozostający na liście bezpłatnej dla seniorów.
• Recepta farmaceutyczna w nagłej sytuacji – farmaceuta może wystawić ją na jedno najmniejsze opakowanie leku w przypadku zagrożenia zdrowia pacjenta (lek pełnopłatny).
• Ratunkowy dostęp do technologii medycznej (RDTL) – dla pacjentów z ciężkimi chorobami istnieje mechanizm RDTL, umożliwiający refundację leku nieumieszczonego na standardowej liście, w indywidualnej procedurze [4].

Ministerstwo Zdrowia zapowiada kompleksową przebudowę systemu lekowego. Obejmuje ona zarówno nowelizację ustawy refundacyjnej, nową ustawę o receptach, jak i przygotowanie strategicznego dokumentu Polityka lekowa państwa 2026–2031 [2].

Harmonogram prac [2]:

• koniec kwietnia / początek maja 2026 – projekt nowelizacji ustawy refundacyjnej trafi do Sejmu,
• koniec kwietnia / początek maja 2026 – projekt ustawy o receptach do prekonsultacji,
• 3 lipca 2026 – publikacja Polityki lekowej państwa 2026–2031.

Główne kierunki zmian w nowelizacji ustawy refundacyjnej [3][6]:

• czwarta kategoria dostępności – dla leków nieonkologicznych stosowanych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS),
• terapia pomostowa – dla leków w programach lekowych,
• finansowanie strat technologicznych – dla terapii onkologicznych,
• analiza wielokryterialna (MCDA) – w ocenie leków sierocych, aby lepiej uchwycić wartość terapii wykraczającą poza efektywność kosztową,
• możliwość wezwania producenta do złożenia wniosku refundacyjnego – przez ministra zdrowia,
• udział przedstawicieli organizacji pacjentów – jako obserwatorów przy negocjacjach cenowych.

Jednym z kluczowych rozwiązań w nowej ustawie o receptach będzie umożliwienie pacjentom odbioru leków stosowanych w programach lekowych w aptekach ogólnodostępnych – pod warunkiem stabilnego stanu pacjenta i za zgodą lekarza [2].

Rozwiązanie to zastąpi wcześniejszą koncepcję tzw. czwartej kategorii dostępności, która – jak przyznał dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Mateusz Oczkowski – okazała się nieefektywna. Nowe rozwiązanie dotyczy osób leczonych preparatami doustnymi, podskórnymi lub innymi formami niewymagającymi podania dożylnego. Pacjent w stanie stabilnym będzie mógł otrzymać lek na okres odpowiadający cyklowi monitorowania w programie lekowym, z odbiorem w aptece [2].

Równolegle z nowelizacją ustawy refundacyjnej Ministerstwo Zdrowia pracuje nad rozwiązaniami systemowymi, które mają wzmocnić bezpieczeństwo lekowe kraju [1][2].

Planowane rozwiązania:

• premiowanie produkcji leków w Polsce – wyższe dofinansowanie NFZ oraz zachęty do przenoszenia wytwarzania do kraju,
• obniżenie o 30 proc. dopłat pacjentów – do leków produkowanych w Polsce lub z wykorzystaniem polskiego API,
• powiązanie preferencji z transferem technologii – firmy będą miały 3 lata na uruchomienie produkcji w kraju, w przeciwnym razie zwrócą uzyskane korzyści,
• preferencje dla krajowych producentów w grupach limitowych – w tym pierwszeństwo przy ustalaniu ceny i pozycji refundacyjnej,
• przyspieszona ścieżka refundacji – dla bardziej dostępnych terapii w przypadku problemów z zaopatrzeniem,
• uproszczona procedura ocenowa – dla terapii o niewielkim wpływie na budżet płatnika.

Konsultacja online może być pomocna w przypadku pacjentów, którzy wymagają kontynuacji leczenia lekami refundowanymi.

Kiedy teleporada wystarczy?

• pacjent ma przewlekłą chorobę (np. nadciśnienie, cukrzyca, astma) i wymaga recepty na leki refundowane,
• lek, który pacjent przyjmuje, ma dostępny zamiennik generyczny – lekarz może wystawić receptę na tańszy odpowiednik,
• zmiana preparatu z powodu wypadnięcia leku z refundacji (jak w przypadku Pradaxy) – możliwość przepisania innego leku z tej samej grupy,
• potrzeba e-ZLA (zwolnienia lekarskiego).

Konieczna jest wizyta stacjonarna:

• kwalifikacja do programu lekowego – wymaga badań specjalistycznych i obecności w ośrodku,
• pierwsza wizyta w danym problemie zdrowotnym (konieczne badanie przedmiotowe),
• objawy alarmowe (duszność, ból w klatce piersiowej, niedowład).